Mirosław Naleziński - Konstytucja-R II

Rozdział II
    Wolności, prawa i obowiązki człowieka i obywatela

    Zasady ogólne
    Art. 30. Przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło wolności i praw człowieka i obywatela. Jest ona nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych.
    Art. 31.1. Wolność człowieka podlega ochronie prawnej.
    Art. 31.2. Każdy jest obowiązany szanować wolności i prawa innych. Nikogo nie wolno zmuszać do czynienia tego, czego prawo mu nie nakazuje.
    MN - raczej nie należy lub nie można, a jeśli to ktoś uzna za nazbyt łagodną formę, to Zabrania się zmuszać kogokolwiek do czynów nie nakazywanych przez prawo, co pozwoli - niejako przy okazji - wyeliminować mało eleganckie tego, czego...
    Art. 31.3. Ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw.
    MN - zręczniej jedynie w ustawie i wyłącznie wtedy, gdy...
    MN - ponieważ już ustalono, że Polska jest demokratycznym państwem (art. 2), to przymiotnik ten można opuścić, podnosząc jednocześnie rangę państwa do Państwa, zatem ...są konieczne w Państwie dla Jego bezpieczeństwa...
    MN - lub bez warunku wtedy, gdy i nieco krócej pierwsze zdanie Ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane jedynie w ustawie i wyłącznie przez wzgląd na bezpieczeństwo Państwa lub porządek publiczny, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób.
    Art. 32.1. Wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne.
    Art. 32.2. Nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny.
    MN - niezręczność: na podstawie tego przepisu Stalin i Hitler mogliby udzielać się (w Polsce) w wymienionych trzech życiach, nawet jeśli mieliby kłopoty z innych powodów (z jakiejkolwiek przyczyny...); może wykreślić to zdanie, wszak już ustalono w art. 32.1, że wszyscy są wobec prawa równi; albo zmienić je na Nikt nie może być dyskryminowany w jakikolwiek sposób, chyba że sąd orzeknie inaczej.
    Art. 33.1. Kobieta i mężczyzna w Rzeczypospolitej Polskiej mają równe prawa w życiu rodzinnym, politycznym, społecznym i gospodarczym.
    MN - w art. 32.2 zabrakło owego rodzinnego aspektu; może w obu artykułach zrezygnować z wyliczania owych kilku "żyć" - wszak jeszcze ktoś wymyśli kolejne; zatem bardziej uniwersalnie Kobieta i mężczyzna w Rzeczypospolitej Polskiej mają równe prawa.
    Art. 33.2. Kobieta i mężczyzna mają w szczególności równe prawo do kształcenia, zatrudnienia i awansów, do jednakowego wynagradzania za pracę jednakowej wartości, do zabezpieczenia społecznego oraz do zajmowania stanowisk, pełnienia funkcji oraz uzyskiwania godności publicznych i odznaczeń.
    MN - skoro art. 33.1 ujmuje wszelkie problemy z równością, przeto art. 33.2 nic nowego nie wnosi - może być co najwyżej komentarzem, który winien być wyprowadzony poza tekst Konstytucji.
    Art. 34.1. Obywatelstwo polskie nabywa się przez urodzenie z rodziców będących obywatelami polskimi. Inne przypadki nabycia obywatelstwa polskiego określa ustawa.
   MN - raczej pozostałe...
    Art. 34.2. Obywatel polski nie może utracić obywatelstwa polskiego, chyba że sam się go zrzeknie.
    MN - składnia obywatel polski nie może stracić obywatelstwa polskiego jest logiczna, ale "przewymiarowana" (podobnie inżynier nie może utracić tytułu inżyniera...), zatem jest niezręczna.
    MN - ponieważ (jak tłumaczą niektórzy) Konstytucja dotyczy z założenia obywateli polskich, przeto przymiotnik polski wydaje się zbędny; oba pierwsze słowa można zastąpić zaimkiem nikt.
    MN - dwa infantylizmy językowe w tak dostojnym dokumencie - sam (zrób to sam = uczyń to osobiście) oraz się go zrzeknie (szyk przestawny); może jednak - Obywatelstwo polskie można utracić jedynie w przypadku dobrowolnego zrzeczenia się go (podmiot obywatel polski - jako oczywisty - można pominąć).
    Art. 35.1. Rzeczpospolita Polska zapewnia obywatelom polskim należącym do mniejszości narodowych i etnicznych wolność zachowania i rozwoju własnego języka, zachowania obyczajów i tradycji oraz rozwoju własnej kultury.
    Art. 35.2. Mniejszości narodowe i etniczne mają prawo do tworzenia własnych instytucji edukacyjnych, kulturalnych i instytucji służących ochronie tożsamości religijnej oraz do uczestnictwa w rozstrzyganiu spraw dotyczących ich tożsamości kulturowej.
    Art. 36. Podczas pobytu za granicą obywatel polski ma prawo do opieki ze strony Rzeczypospolitej Polskiej.
    MN - za granicą miasta, powiatu, czy województwa?; może poza granicami Kraju... (albo Ojczyzny, choć to może nazbyt patetyczne określenie...); przy okazji można pominąć słowa Podczas pobytu jako oczywistość (poza Polską obywatel polski nie może nic innego czynić, jak wyłącznie "pobywać"); a może uroczyściej Rzeczpospolita Polska zapewnia opiekę obywatelom polskim także poza Jej granicami, albo mniej zobowiązująco Obywatel polski ma prawo do opieki ze strony Rzeczypospolitej Polskiej także poza Jej granicami...
    Art. 37.1. Kto znajduje się pod władzą Rzeczypospolitej Polskiej, korzysta z wolności i praw zapewnionych w Konstytucji.
    MN - pod władzą brzmi nazbyt poddańczo i groźnie (władca - obywatele); nie po to Polacy walczyli o wolność (nie o wolności...), by znaleźć się pod czyjąkolwiek władzą, nawet jeśli jest to wyśniona RP (zwłaszcza, że pod RP kryją się administratorzy wszelakiej maści zawiadujący naszym Państwem); przeto można sympatyczniej Na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej wszyscy korzystają z wolności i praw zapewnionych w Konstytucji.
    Art. 37.2. Wyjątki od tej zasady, odnoszące się do cudzoziemców, określa ustawa.
    MN - momentami nie wiadomo, czy Konstytucja dotyczy obywateli polskich, czy także cudzoziemców (patrz choćby art. 1); takie wyjątki winny być jasno omówione w Konstytucji, a nie poza Nią.
    Wolności i prawa osobiste
    Art. 38. Rzeczpospolita Polska zapewnia każdemu człowiekowi prawną ochronę życia.
    MN - bardzo enigmatycznie (na obszarze RP, czy także poza nim; Polakom, czy także cudzoziemcom?).
    Art. 39. Nikt nie może być poddany eksperymentom naukowym, w tym medycznym, bez dobrowolnie wyrażonej zgody.
    Art. 40. Nikt nie może być poddany torturom ani okrutnemu, nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu i karaniu. Zakazuje się stosowania kar cielesnych.
    MN - tortury, okrutne, nieludzkie, poniżające traktowanie są określeniami bliskoznacznymi, karanie jest rodzajem traktowania, zaś pojęcie poniżające traktowanie zawiera w sobie miano kary cielesne, zatem winno wystarczyć Nikt nie może być poddany poniżającemu traktowaniu; ewentualne wyjaśnienie wątpliwości winno być zamieszczone w komentarzach Konstytucji poza Jej tekstem (przecież w art. 39 nie wymieniono z nazwy wszelkich możliwych eksperymentów naukowych i pseudonaukowych...).
    Art. 41.1. Każdemu zapewnia się nietykalność osobistą i wolność osobistą. Pozbawienie lub ograniczenie wolności może nastąpić tylko na zasadach i w trybie określonych w ustawie.
     MN - lepiej wyłącznie na zasadach oraz w trybie określonym... albo wyłącznie w trybie i na zasadach określonych...
    Art. 41.2. Każdy pozbawiony wolności nie na podstawie wyroku sądowego ma prawo odwołania się do sądu w celu niezwłocznego ustalenia legalności tego pozbawienia. O pozbawieniu wolności powiadamia się niezwłocznie rodzinę lub osobę wskazaną przez pozbawionego wolności.
    Art. 41.3. Każdy zatrzymany powinien być niezwłocznie i w sposób zrozumiały dla niego poinformowany o przyczynach zatrzymania. Powinien on być w ciągu 48 godzin od chwili zatrzymania przekazany do dyspozycji sądu. Zatrzymanego należy zwolnić, jeżeli w ciągu 24 godzin od przekazania do dyspozycji sądu nie zostanie mu doręczone postanowienie sądu o tymczasowym aresztowaniu wraz z przedstawionymi zarzutami.
    MN - jest ciąg arytmetyczny, geometryczny, alkoholowy, wentylacyjny, komunikacyjny; infantylizm językowy - raczej w okresie...
    Art. 41.4. Każdy pozbawiony wolności powinien być traktowany w sposób humanitarny.
    Art. 41.5. Każdy bezprawnie pozbawiony wolności ma prawo do odszkodowania.
    Art. 42.1. Odpowiedzialności karnej podlega ten tylko, kto dopuścił się czynu zabronionego pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia. Zasada ta nie stoi na przeszkodzie ukaraniu za czyn, który w czasie jego popełnienia stanowił przestępstwo w myśl prawa międzynarodowego.
    MN - zgrabniej   wyłącznie ten, kto dopuścił się czynu zagrożonego karą przez ustawę obowiązującą podczas jego popełniania; można także krócej Odpowiedzialności karnej podlega wyłącznie ten, kto w myśl, także prawa międzynarodowego, dopuścił się czynu zabronionego podczas jego popełniania.
    Art. 42.2. Każdy, przeciw komu prowadzone jest postępowanie karne, ma prawo do obrony we wszystkich stadiach postępowania. Może on w szczególności wybrać obrońcę lub na zasadach określonych w ustawie korzystać z obrońcy z urzędu.
    Art. 42.3. Każdego uważa się za niewinnego, dopóki jego wina nie zostanie stwierdzona prawomocnym wyrokiem sądu.
    Art. 43. Zbrodnie wojenne i zbrodnie przeciwko ludzkości nie podlegają przedawnieniu.
    MN - zbiór pojęciowy zbrodnie wojenne zawiera się całkowicie w zbiorze zbrodnie przeciwko ludzkości (każda zbrodnia wojenna jest zbrodnią przeciwko ludzkości), zatem powinno być Zbrodnie przeciwko ludzkości... albo Zbrodnie przeciwko ludzkości, w tym zbrodnie wojenne...
    Art. 44. Bieg przedawnienia w stosunku do przestępstw, nie ściganych z przyczyn politycznych, popełnionych przez funkcjonariuszy publicznych lub na ich zlecenie, ulega zawieszeniu do czasu ustania tych przyczyn.
    MN - raczej do chwili lub do momentu, jako że chodzi o punkt czasowy, a nie o przedział czasowy.
    Art. 45.1. Każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd.
    Art. 45.2. Wyłączenie jawności rozprawy może nastąpić ze względu na moralność, bezpieczeństwo państwa i porządek publiczny oraz ze względu na ochronę życia prywatnego stron lub inny ważny interes prywatny. Wyrok ogłaszany jest publicznie.
    MN - mowa o konkretnym państwie, zatem Państwa...
    Art. 46. Przepadek rzeczy może nastąpić tylko w przypadkach określonych w ustawie i tylko na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu.
    MN - wytworniej jedynie w ... i wyłącznie na ..., albo krócej - Przepadek rzeczy może nastąpić wyłącznie w przypadkach określonych w ustawie na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu.
    Art. 47. Każdy ma prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz do decydowania o swoim życiu osobistym.
    Art. 48.1. Rodzice mają prawo do wychowania dzieci zgodnie z własnymi przekonaniami. Wychowanie to powinno uwzględniać stopień dojrzałości dziecka, a także wolności jego sumienia i wyznania oraz jego przekonania.
    Art. 48.2. Ograniczenie lub pozbawienie praw rodzicielskich może nastąpić tylko w przypadkach określonych w ustawie i tylko na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu.
    MN - uroczyściej jedynie w ... i wyłącznie na ...
    Art. 49. Zapewnia się wolność i ochronę tajemnicy komunikowania się. Ich ograniczenie może nastąpić jedynie w przypadkach określonych w ustawie i w sposób w niej określony.
    Art. 50. Zapewnia się nienaruszalność mieszkania. Przeszukanie mieszkania, pomieszczenia lub pojazdu może nastąpić jedynie w przypadkach określonych w ustawie i w sposób w niej określony.
    Art. 51.1. Nikt nie może być obowiązany inaczej niż na podstawie ustawy do ujawniania informacji dotyczących jego osoby.
    Art. 51.2. Władze publiczne nie mogą poszukiwać, gromadzić i udostępniać innych informacji o obywatelach niż niezbędne w demokratycznym państwie prawnym.
    MN - kto określi zakres znaczenia niezbędne?
    MN - tu państwo (ogólnie) napisano poprawnie.
    MN - może państwie prawa?
    Art. 51.3. Każdy ma prawo dostępu do dotyczących go urzędowych dokumentów i zbiorów danych. Ograniczenie tego prawa może określić ustawa.
    Art. 51.4. Każdy ma prawo do żądania sprostowania oraz usunięcia informacji nieprawdziwych, niepełnych lub zebranych w sposób sprzeczny z ustawą.
    Art. 51.5. Zasady i tryb gromadzenia oraz udostępniania informacji określa ustawa.
    Art. 52.1. Każdemu zapewnia się wolność poruszania się po terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz wyboru miejsca zamieszkania i pobytu.
    Art. 52.2. Każdy może swobodnie opuścić terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
    Art. 52.3. Wolności, o których mowa w ust.1 i 2, mogą podlegać ograniczeniom określonym w ustawie.
    Art. 52.4. Obywatela polskiego nie można wydalić z kraju ani zakazać mu powrotu do kraju.
    Art. 52.5. Osoba, której pochodzenie polskie zostało stwierdzone zgodnie z ustawą, może osiedlić się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na stałe.
    MN - nazbyt rozwlekle - pięć zapisów można zastąpić jednym:
    Art. 52. Każdemu, w tym osobie o pochodzeniu polskim stwierdzonym zgodnie z ustawą, zapewnia się wolność wyboru miejsca pobytu lub stałego zamieszkania i poruszania się po terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz swobodnego (czasowego lub stałego) opuszczenia tegoż terytorium. Ograniczenie tego prawa może określić ustawa.
    Art. 53.1. Każdemu zapewnia się wolność sumienia i religii.
    Art. 53.2. Wolność religii obejmuje wolność wyznawania lub przyjmowania religii, według własnego wyboru oraz uzewnętrzniania indywidualnie lub z innymi, publicznie lub prywatnie, swojej religii przez uprawianie kultu, modlitwę, uczestniczenie w obrzędach, praktykowanie i nauczanie. Wolność religii obejmuje także posiadanie świątyń i innych miejsc kultu w zależności od potrzeb ludzi wierzących oraz prawo osób do korzystania z pomocy religijnej tam, gdzie się znajdują.
    MN - ponieważ z innymi posiada formę niedokończoną (bez rzeczownika), co stosuje się często w mowie potocznej, a ponadto uzewnętrznianie nie może być inne niż indywidualnie lub z innymi, przeto można skreślić owe cztery słowa bez uszczerbku dla sprawy; podobnie można postąpić z określeniem publicznie lub prywatnie..
    MN - infantylizm językowy (tam, gdzie rosną drzewa = las, albo tam, gdzie wytapia się stal = huta, czy wreszcie tam, gdzie wicher chodzi spać...); zgrabniej - w miejscu ich przebywania.
    Art. 53.3. Rodzice mają prawo do zapewnienia dzieciom wychowania i nauczania moralnego i religijnego zgodnie ze swoimi przekonaniami. Przepis art.48 ust.1 stosuje się odpowiednio.
    MN - a cóż to za pojęcie nauczanie moralne? (panna młoda to nie to samo co młoda panna, woda słodka to nie to samo co słodka woda; sprawa wyraźnie trąca moralizatorstwem, termin wychowanie wyczerpuje zagadnienie...).
    Art. 53.4. Religia kościoła lub innego związku wyznaniowego o uregulowanej sytuacji prawnej może być przedmiotem nauczania w szkole, przy czym nie może być naruszona wolność sumienia i religii innych osób.
    Art. 53.5. Wolność uzewnętrzniania religii może być ograniczona jedynie w drodze ustawy i tylko wtedy, gdy jest to konieczne do ochrony bezpieczeństwa państwa, porządku publicznego, zdrowia, moralności lub wolności i praw innych osób.
    MN - krócej wyłącznie ze względu na bezpieczeństwo Państwa oraz do ochrony porządku publicznego...
    Art. 53.6. Nikt nie może być zmuszany do uczestniczenia ani do nieuczestniczenia w praktykach religijnych.
    Art. 53.7. Nikt nie może być obowiązany przez organy władzy publicznej do ujawnienia swojego światopoglądu, przekonań religijnych lub wyznania.
    MN - dostojniej organa; sprecyzowanie wymienionej władzy oznacza, że jednak ktoś (kto?) może nas zmusić do ujawnienia...(może zatem przez organa władzy publicznej zastąpić przez kogokolwiek?).
    Art. 54.1. Każdemu zapewnia się wolność wyrażania swoich poglądów oraz pozyskiwania i rozpowszechniania informacji.
    MN - co niniejszym czynię...
    Art. 54.2. Cenzura prewencyjna środków społecznego przekazu oraz koncesjonowanie prasy są zakazane. Ustawa może wprowadzić obowiązek uprzedniego uzyskania koncesji na prowadzenie stacji radiowej lub telewizyjnej.
    MN - istnienia Internetu (w 1997) nie przewidziano...
    Art. 55.1. Ekstradycja obywatela polskiego jest zakazana.
    MN - zdaniem niektórych prawników, z Preambuły wynika, że Konstytucja dotyczy wyłącznie obywateli polskich, zatem wystarczyłoby Ekstradycja obywatela jest zakazana (wiadomo, że polskiego).
    Art. 55.2. Zakazana jest ekstradycja osoby podejrzanej o popełnienie bez użycia przemocy przestępstwa z przyczyn politycznych.
    MN - dopuszcza się jednak ekstradycję z przyczyn politycznych z użyciem przemocy, co jednak jest sprzeczne z u. 1
    Art. 55.3. W sprawie dopuszczalności ekstradycji orzeka sąd.
    MN - Dopuszcza się (możliwe, że z jeszcze innych powodów) ekstradycję po orzeczeniu sądu, co również jest sprzeczne z u. 1.
    Błąd logiczny typu:
        1. Dzielenie liczby przez zero jest zakazane.
        2. Zakazane jest dzielenie przez zero, chyba że istnieją teorie umożliwiające to działanie.
        3. W sprawie dopuszczalności dzielenia przez zero orzeka katedra matematyki.
    W obu przypadkach u. 2 i u. 3 są tożsame lub zawiera się jeden przepis w drugim, zatem wystarczy zostawić u. 3, a wobec sprzeczności z u. 1 należy zredagować nowy tekst - Art. 55. Ekstradycja obywatela jest zakazana, chyba że sąd orzeknie inaczej (wyjątki omówić
w komentarzu).
    Art. 56.1. Cudzoziemcy mogą korzystać z prawa azylu w Rzeczypospolitej Polskiej na zasadach określonych w ustawie.
    Art. 56.2. Cudzoziemcowi, który w Rzeczypospolitej Polskiej poszukuje ochrony przed prześladowaniem, może być przyznany status uchodźcy zgodnie z wiążącymi Rzeczpospolitą Polską umowami międzynarodowymi.
    MN - skoro Konstytucja dotyczy obywateli polskich, to powyższy artykuł powinien być:
    - skreślony,
    - umieszczony z innymi przepisami dotyczącymi cudzoziemców w osobnym rozdziale pt. Prawa cudzoziemców, albo
    - na wstępie Konstytucji należałoby nadmienić, że ustawa zasadnicza dotyczy obywateli polskich, chyba że zaznaczono inaczej.

    Wolności i prawa polityczne
    Art. 57. Każdemu zapewnia się wolność organizowania pokojowych zgromadzeń i uczestniczenia w nich. Ograniczenie tej wolności może określać ustawa.
    Art. 58.1. Każdemu zapewnia się wolność zrzeszania się.
    Art. 58.2. Zakazane są zrzeszenia, których cel lub działalność są sprzeczne z Konstytucją lub ustawą. O odmowie rejestracji lub zakazie działania takiego zrzeszenia orzeka sąd.
    Art. 58.3. Ustawa określa rodzaje zrzeszeń podlegających sądowej rejestracji, tryb tej rejestracji oraz formy nadzoru nad tymi zrzeszeniami.
    Art. 59.1. Zapewnia się wolność zrzeszania się w związkach zawodowych, organizacjach społeczno-zawodowych rolników oraz w organizacjach pracodawców.
    Art. 59.2. Związki zawodowe oraz pracodawcy i ich organizacje mają prawo do rokowań, w szczególności w celu rozwiązywania sporów zbiorowych, oraz do zawierania układów zbiorowych pracy i innych porozumień.
    Art. 59.3. Związkom zawodowym przysługuje prawo do organizowania strajków pracowniczych i innych form protestu w granicach określonych w ustawie. Ze względu na dobro publiczne ustawa może ograniczyć prowadzenie strajku lub zakazać go w odniesieniu do określonych kategorii pracowników lub w określonych dziedzinach.
    Art. 59.4. Zakres wolności zrzeszania się w związkach zawodowych i organizacjach pracodawców oraz innych wolności związkowych może podlegać tylko takim ograniczeniom ustawowym, jakie są dopuszczalne przez wiążące Rzeczpospolitą Polską umowy międzynarodowe.
    MN - krócej wyłącznie ograniczeniom ustawowym dopuszczalnym przez umowy międzynarodowe wiążące Rzeczpospolitą Polską.
    Art. 60. Obywatele polscy korzystający z pełni praw publicznych mają prawo dostępu do służby publicznej na jednakowych zasadach.
    MN - ponieważ tekst Konstytucji dotyczy obywateli polskich (chyba że zaznaczono inaczej), przeto można pominąć słowo polscy, zwłaszcza że w następnym artykule pominięto je); przy okazji - czy cudzoziemcy będą pozbawieni dostępu do służby publicznej po wejściu Polski do Unii Europejskiej?
    MN - może mają równe prawo w dostępie do służby publicznej...
    Art. 61.1. Obywatel ma prawo do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne. Prawo to obejmuje również uzyskiwanie informacji o działalności organów samorządu gospodarczego i zawodowego, a także innych osób oraz jednostek organizacyjnych w zakresie, w jakim wykonują one zadania władzy publicznej i gospodarują mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa.
    MN - dotyczy także cudzoziemców, czy z oszczędności nie powtórzono słowa polski?
    Art. 61.2. Prawo do uzyskiwania informacji obejmuje dostęp do dokumentów oraz wstęp na posiedzenia kolegialnych organów władzy publicznej pochodzących z powszechnych wyborów, z możliwością rejestracji dźwięku lub obrazu.
    Art. 61.3. Ograniczenie prawa, o którym mowa w ust.1 i 2, może nastąpić wyłącznie ze względu na określone w ustawach ochronę wolności i praw innych osób i podmiotów gospodarczych oraz ochronę porządku publicznego, bezpieczeństwa lub ważnego interesu gospodarczego państwa.
    MN - mowa o Rzeczypospolitej, zatem Państwa.
    Art. 61.4. Tryb udzielania informacji, o których mowa w ust. 1 i 2, określają ustawy, a w odniesieniu do Sejmu i Senatu ich regulaminy.
    Art. 62.1. Obywatel polski ma prawo udziału w referendum oraz prawo wybierania Prezydenta Rzeczypospolitej, posłów, senatorów i przedstawicieli do organów samorządy terytorialnego, jeżeli najpóźniej w dniu głosowania kończy 18 lat.
    MN - skoro Konstytucja dotyczy obywateli polskich (chyba że zaznaczono inaczej), to słowo polski winno być skreślone.
    MN - krócej jeżeli w dniu głosowania ma ukończone 18 lat (jeśli urodził się 18 lat przed wyborami, to domniemywa się, że uczynił był to tuż po północy, zatem głosując ma ukończone 18 lat).
    Art. 62.2. Prawo udziału w referendum oraz prawo wybierania nie przysługuje osobom, które prawomocnym orzeczeniem sądowym są ubezwłasnowolnione lub pozbawione praw publicznych albo wyborczych.
    Art. 63. Każdy ma prawo składać petycje, wnioski i skargi w interesie publicznym, własnym lub innej osoby za jej zgodą do organów władzy publicznej oraz do organizacji i instytucji społecznych w związku z wykonywanymi przez nie zadaniami zleconymi z zakresu administracji publicznej. Tryb rozpatrywania petycji, wniosków i skarg określa ustawa.
    MN - usunięcie wyrazów za jej zgodą spowoduje, że polityk lub dziennikarz będzie mógł zająć się sprawą jednej lub wielu osób bez ich zgody, a nawet bez ich wiedzy, co rozszerzy pojęcie wolności (zasada nieszkodzenia obowiązuje oczywiście nadal).
    Wolności i prawa ekonomiczne, socjalne
    i kulturalne
    Art. 64.1. Każdy ma prawo do własności, innych praw majątkowych oraz prawo dziedziczenia.
    MN - poprawniej pozostałych...
    Art. 64.2. Własność, inne prawa majątkowe oraz prawo dziedziczenia podlegają równej dla wszystkich ochronie prawnej.
    MN - poprawniej pozostałe...
    Art. 64.3. Własność może być ograniczona tylko w drodze ustawy i tylko w zakresie, w jakim nie narusza ona istoty prawa własności.
    MN - poprawniej wyłącznie... jedynie (przy okazji - jak własność może być ograniczona w zakresie nie naruszającym istoty prawa własności; ponadto może jednak nie własność, a prawo do własności?).
    Art. 65.1. Każdemu zapewnia się wolność wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy. Wyjątki określa ustawa.
    Art. 65.2. Obowiązek pracy może być nałożony tylko przez ustawę.
    MN - raczej jedynie...
    Art. 65.3. Stałe zatrudnienie dzieci do lat 16 jest zakazane. Formy i charakter dopuszczalnego zatrudniania określa ustawa.
    MN - dostojniej obywateli... (szesnastolatek może się obrazić).
    Art. 65.4. Minimalną wysokość wynagrodzenia za pracę lub sposób ustalania tej wysokości określa ustawa.
    MN - a może (po ostatnich doświadczeniach) Minimalną
i maksymalną...
    Art. 65.5. Władze publiczne prowadzą politykę zmierzającą do pełnego, produktywnego zatrudnienia poprzez realizowanie programów zwalczania bezrobocia, w tym organizowanie i wspieranie poradnictwa i szkolenia zawodowego oraz robót publicznych i prac interwencyjnych.
    Art. 66.1. Każdy ma prawo do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy. Sposób realizacji tego prawa oraz obowiązki pracodawcy określa ustawa.
    Art. 66.2. Pracownik ma prawo do określonych w ustawie dni wolnych od pracy i corocznych płatnych urlopów; maksymalne normy czasu pracy określa ustawa.
    Art. 67.1. Obywatel ma prawo do zabezpieczenia społecznego w razie niezdolności do pracy ze względu na chorobę lub inwalidztwo oraz po osiągnięciu wieku emerytalnego. Zakres i formy zabezpieczenia społecznego określa ustawa.
    MN - poprawniej w przypadku...
    Art. 67.2. Obywatel pozostający bez pracy nie z własnej woli i nie mający innych środków utrzymania ma prawo do zabezpieczenia społecznego, którego zakres i formy określa ustawa.
    Art. 68.1. Każdy ma prawo do ochrony zdrowia.
    Art. 68.2. Obywatelom, niezależnie od ich sytuacji materialnej, władze publiczne zapewniają równy dostęp do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych. Warunki i zakres udzielania świadczeń określa ustawa.
    Art. 68.3. Władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom, kobietom ciężarnym, osobom niepełnosprawnym i osobom w podeszłym wieku.
    Art. 68.4. Władze publiczne są obowiązane do zwalczania chorób epidemicznych i zapobiegania negatywnym dla zdrowia skutkom degradacji środowiska.
    Art. 68.5. Władze publiczne popierają rozwój kultury fizycznej, zwłaszcza wśród dzieci i młodzieży.
    Art. 69. Osobom niepełnosprawnym władze publiczne udzielają, zgodnie z ustawą, pomocy w zabezpieczaniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej.
    MN - nazbyt wyrafinowanie komunikacja społeczna...
    Art. 70.1. Każdy ma prawo do nauki. Nauka do 18 roku życia jest obowiązkowa. Sposób wykonywania obowiązku szkolnego określa ustawa.
    MN - zręczniej do ukończenia 18 lat. (film jest dozwolony od 18 lat, czy film jest dozwolony od 18 roku życia?).
    Art. 70.2. Nauka w szkołach publicznych jest bezpłatna. Ustawa może dopuścić świadczenie niektórych usług edukacyjnych przez publiczne szkoły wyższe za odpłatnością.
    Art. 70.3. Rodzice mają wolność wyboru dla swoich dzieci szkół innych niż publiczne. Obywatele i instytucje mają prawo do zakładania szkół podstawowych, ponadpodstawowych i wyższych oraz zakładów wychowawczych. Warunki zakładania i działalności szkół niepublicznych oraz udziału władz publicznych w ich finansowaniu, a także zasady nadzoru pedagogicznego nad szkołami i zakładami wychowawczymi, określa ustawa.
    Art. 70.4. Władze publiczne zapewniają obywatelom powszechny i równy dostęp do wykształcenia. W tym celu tworzą i wspierają systemy indywidualnej pomocy finansowej i organizacyjnej dla uczniów i studentów. Warunki udzielania pomocy określa ustawa.
    Art. 70.5. Zapewnia się autonomię szkół wyższych na zasadach określonych w ustawie.
    Art. 71.1. Państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny. Rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych.
    Art. 71.2. Matka przed i po urodzeniu dziecka ma prawo do szczególnej pomocy władz publicznych, której zakres określa ustawa.
    MN - matką jest się po urodzeniu dziecka (pomijając ewentualny poprzedni stan dzietności), zatem powinno być Kobieta (chyba że - medycyna tego nie wyklucza - mężczyzna zostanie matką, zatem użyte określenie jest istotnie prawidłowe...).
    Art. 72.1. Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę praw dziecka. Każdy ma prawo żądać od organów władzy publicznej ochrony dziecka przed przemocą, okrucieństwem, wyzyskiem i demoralizacją.
    Art. 72.2. Dziecko pozbawione opieki rodzicielskiej ma prawo do opieki i pomocy władz publicznych.
    Art. 72.3. W toku ustalania praw dziecka organy władzy publicznej oraz osoby odpowiedzialne za dziecko są obowiązane do wysłuchania i w miarę możliwości uwzględnienia zdania dziecka.
    MN - poważniej organa...
    MN - zdanie wtrącone, zatem pomiędzy przecinkami i, w miarę możliwości, uwzględnienia...
    Art. 72.4. Ustawa określa kompetencje i sposób powoływania Rzecznika Praw Dziecka.
    Art. 73. Każdemu zapewnia się wolność twórczości artystycznej, badań naukowych oraz ogłaszania ich wyników, wolność nauczania, a także wolność korzystania z dóbr kultury.
    Art. 74.1. Władze publiczne prowadzą politykę zapewniającą bezpieczeństwo ekologiczne współczesnemu i przyszłym pokoleniom.
    Art. 74.2. Ochrona środowiska jest obowiązkiem władz publicznych.
    Art. 74.3. Każdy ma prawo do informacji o stanie i ochronie środowiska.
    Art. 74.4. Władze publiczne wspierają działania obywateli na rzecz ochrony i poprawy stanu środowiska.
    Art.7 5.1. Władze publiczne prowadzą politykę sprzyjającą zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych obywateli, w szczególności przeciwdziałają bezdomności, wspierają rozwój budownictwa socjalnego oraz popierają działania obywateli zmierzające do uzyskania własnego mieszkania.
    Art. 75.2. Ochronę praw lokatorów określa ustawa.
    Art. 76.1. Władze publiczne chronią konsumentów, użytkowników i najemców przed działaniami zagrażającymi ich zdrowiu, prywatności i bezpieczeństwu oraz przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi. Zakres tej ochrony określa ustawa.
    Środki ochrony wolności i praw
    Art. 77.1. Każdy ma prawo do wynagrodzenia szkody, jaka została mu wyrządzona przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej.
    MN - a jeśli szkoda zostanie wyrządzona przez działania zgodne z prawem? (policjant ściga przestępcę i postrzeli lub potrąci samochodem osobę trzecią...).
    Art. 77.2. Ustawa nie może nikomu zamykać drogi sądowej dochodzenia naruszonych wolności lub praw.
    MN - zręczniej nie zamyka...
    Art. 78. Każda ze stron ma prawo do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji. Wyjątki od tej zasady oraz tryb zaskarżania określa ustawa.
    Art. 79.1. Każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji.
    MN - zręczniej Każdy, jeśli uzna, że jego... albo Jeśli ktokolwiek uzna, że jego...
    MN - wolności (w liczbie mnogiej) nie brzmi zbyt dobrze (za wolność Waszą i naszą, czy za wolności Wasze i nasze?), a ponadto wolność zawiera się w pojęciu prawo, zatem można to słowo wykreślić.
    Art. 79.2. Przepis ust. 1 nie dotyczy praw określonych w art. 56.
    Art. 80. Każdy ma prawo do wystąpienia, na zasadach określonych w ustawie, do Rzecznika Praw Obywatelskich z wnioskiem o pomoc w ochronie swoich wolności lub praw naruszonych przez organy władzy publicznej.
    MN - jeśli skreślimy swoich, to raczej rozszerzymy owe "wolności"...
    MN - wolności a prawo omówiono nieco wyżej.
    MN - bardziej dystyngowanie organa.
    Art. 81. Praw określonych w art. 65 ust. 4 i 5, art. 66, art.71 i art. 74-76 można dochodzić w granicach określonych w ustawie.
    Obowiązki
    Art. 82. Obowiązkiem obywatela polskiego jest wierność Rzeczypospolitej Polskiej oraz troska o dobro wspólne.
    MN - pominąć słowo polskiego, skoro Konstytucja dotyczy obywateli polskich (chyba że zaznaczono inaczej), albo - korzystając ze składni następnych artykułów - Każdy winien być wierny Rzeczypospolitej Polskiej oraz troszczyć się o dobro wspólne (ostatnie określenie jest tak uroczyście górnolotne, że aż tę troskę można byłoby sobie podarować, zwłaszcza że rządzący troszczą się głównie o ... własne dobro).
    Art. 83. Każdy ma obowiązek przestrzegania prawa Rzeczypospolitej Polskiej.
    MN - każdym jest się od urodzenia, zatem ten (i wiele innych zapisów) dotyczy także niemowląt?
    Art. 84. Każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie.
    MN - ponieważ oba słowa są synonimami, przeto jedno z nich jest zbędne   (proponuję skreślić pierwsze, jako że pasuje bardziej do epoki niewolnictwa, a ponadto - przynajmniej w technice - odchodzi się od pojęcia ciężar na rzecz terminu masa...).
    Art. 85.1. Obowiązkiem obywatela polskiego jest obrona Ojczyzny.
    MN - patrz uwagę dot. art.82, albo konsekwentnie Każdy jest obowiązany do obrony Ojczyzny; przy okazji Ojczyznę potraktowano wielką literą, zaś państwo nagminnie opisuje się od małej litery.
    Art. 85.2. Zakres obowiązku służby wojskowej określa ustawa.
    Art. 85.3. Obywatel, któremu przekonania religijne lub wyznawane zasady moralne nie pozwalają na odbywanie służby wojskowej, może być obowiązany do służby zastępczej na zasadach określonych w ustawie.
    Art. 86. Każdy jest obowiązany do dbałości o stan środowiska i ponosi odpowiedzialność za spowodowane przez siebie jego pogorszenie. Zasady tej odpowiedzialności określa ustawa.

Strona główna