Błędy witryny RJP
część I
Od kilku miesięcy z rozczarowaniem obserwuję witrynę RJP. Zawiera znaczną liczbę usterek językowych, a nawet błędów, które nie przydają blasku wymienionym poniżej nazwiskom oraz podważają wiarygodność Rady.
Krytykowana przeze mnie witryna powinna być wzorem dla młodzieży, która chciałaby w swojej szkole redagować gazetkę ścienną (dawniej) lub internetową witrynę (dzisiaj). Jaką ocenę wystawiłby szkolny opiekun swym uczniom za podobne opracowanie? Propozycje ocen można przesyłać na adres krytyka (przez określone koła zwanego niekonstruktywnym krytykantem)...
Witryna RJP powinna reprezentować poziom cokolwiek wyższy od poziomu małonakładowej lokalnej gazety... Nawet literówki (dość powszechne w pospiesznie wydawanych dziennikach) są niedopuszczalne na witrynach, zwłaszcza RJP...
Niefortunna redakcja Konstytucji 1997, szeregu wydawnictw encyklopedycznych oraz "flagowej" witryny RJP zmusza do zadania pytania - dokąd zmierzasz, polszczyzno? (choć poradniki profanacyjnie przyzwalają także na pytanie - gdzie zmierzasz, polszczyzno?).Niniejsza krytyka obejmuje podtytuły witryny:
- Skład Rady
* oryginał strony RJP Skład Rady- Ustawa o języku polskim
* oryginał strony RJP Ustawa o języku polskim- Ustawa z 31 marca 2000
* oryginał strony RJP Ustawa z 31 marca 2000
Prezydium Rady Języka Polskiego:
prof. dr hab. Walery Pisarek honorowy przewodniczący prof. dr hab. Andrzej Markowski przewodniczący prof. dr hab. Julian Kornhauser zastępca przewodniczącego prof. dr hab. Jerzy Bralczyk członek Prezydium prof. dr hab. Jan Doroszewski członek Prezydium prof. dr hab. Janusz Zakrzewski członek Prezydium dr Katarzyna Mosiołek-Kłosińska sekretarz Prezydium e-mail: klosinsk@mercury.ci.uw.edu.pl Członkowie Rady Języka Polskiego:
prof. dr hab. Irena Bajerowa (językoznawstwo) Kraków prof. dr hab. Jerzy Bartmiński (językoznawstwo) Lublin prof. dr hab. Andrzej Jacek Blikle (informatyka) Warszawa Jacek Bocheński (literatura) Warszawa red. Teresa Bogucka (publicystyka) Warszawa prof. dr hab. Jerzy Bralczyk (językoznawstwo) Warszawa prof. dr hab. Jan Doroszewski (medycyna) Warszawa prof. dr hab. Tadeusz Drewnowski (historia literatury) Warszawa prof. dr hab. Antoni Furdal (językoznawstwo) Wrocław prof. dr hab. Stanisław Gajda (językoznawstwo) Opole Tadeusz Konwicki (literatura) Warszawa mgr Mirosława Konys (oświata) Głogów prof. dr hab. Julian Kornhauser (historia literatury) Kraków prof. dr hab. Bogusław Kreja (językoznawstwo) Gdańsk prof. dr hab. Marian Kucała (językoznawstwo) Kraków prof. dr hab. Zenon Leszczyński (językoznawstwo) Białystok prof. dr hab. Andrzej Markowski (językoznawstwo) Warszawa prof. Danuta Michałowska (teatr) Kraków prof. dr hab. Jan Miodek (językoznawstwo) Wrocław dr Katarzyna Mosiołek-Kłosińska (językoznawstwo) Warszawa prof. dr hab. Jerzy Pelc (semiotyka) Warszawa prof. dr hab. Walery Pisarek (językoznawstwo, prasoznawstwo) Kraków prof. dr hab. Edward Polański (językoznawstwo) Katowice prof. dr hab. Kazimierz Polański czł. PAN (językoznawstwo) Kraków ks. dr hab. Wiesław Przyczyna (teologia) Kraków prof. dr hab. Jadwiga Puzynina (językoznawstwo) Warszawa prof. dr hab. Halina Satkiewicz (językoznawstwo) Warszawa prof. dr hab. Janusz Tazbir czł. rzecz. PAN (historia) Warszawa Piotr Wojciechowski (literatura) Warszawa prof. dr hab. Jacek Woźniakowski (historia sztuki) Kraków Andrzej Ibis-Wróblewski (publicystyka) Warszawa prof. dr hab. Janusz Zakrzewski czł. rzecz. PAN (fizyka) Warszawa prof. dr hab. Maciej Zieliński (prawo) Poznań MN - błędna składnia (dotyczy całej prawej kolumny) - nie (historia sztuki) Kraków, a Kraków, historia sztuki lub Kraków (historia sztuki); wyjaśnienie w nawiasie stosować należy po ważniejszej informacji, a nie przed informacją; jeśli ważniejsza jest informacja o ośrodku naukowym, to Kraków, historia sztuki lub Kraków (historia sztuki); wszak w tabeli Laureaci Nagrody Nobla - nie piszemy Henryk Sienkiewicz (literatura) Polska, ale Henryk Sienkiewicz, literatura (Polska) lub Henryk Sienkiewicz, Polska (literatura), albo bez nawiasów (jedynie przecinki); wskazane byłoby dodanie trzeciej kolumny (imię oraz nazwisko z tytułem, dziedzina i ośrodek naukowy); uwagi o tym, że ktoś jest czł. rzecz. powinny być umieszczone na końcu wiersza lub pominięte jako najmniej istotne (przynajmniej dla czytającego...) albo przy nazwiskach zamieścić gwiazdkę z objaśnieniem; czł. PAN może w naszym języku budzić skojarzenia niezupełnie naukowe a humorystyczne...
MN - ponieważ skład RJP ulega zmianom, przeto pod wykazem nazwisk powinna być umieszczona informacja, kiedy owa lista została zaktualizowana.Ustawa o języku polskim
W Dzienniku Ustaw nr 90 z 1999 r. ukazała się Ustawa o języku polskim, która wejdzie w życie w maju 2000 r., tzn. w sześć miesięcy od dnia jej ogłoszenia.
MN - źródła informacji tudzież nazwy ustaw korzystnie jest pisać
w cudzysłowach lub inną czcionką - "W Dzienniku Ustaw nr 90 z 1999 r. ukazała się Ustawa o języku polskim..."; po liczbie oznaczającej rok, bardziej elegancko jest pomijać r. (uczyniono tak w wielu miejscach...); raczej czyli sześć miesięcy po jej ogłoszeniu (...po dniu jej ogłoszenia).USTAWA
z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim
MN - niejednokrotnie zwracano uwagę, aby nie stosować określeń
w miesiącu maju (wystarczy w maju), a tu napisano dnia i r. ; czyżby ze składni nie wynikało jednoznacznie, że chodzi o dzień i rok; piszmy i jednoznacznie i lapidarnie - nadmiar zdublowanych informacji w dzisiejszych czasach, przesyconych zbędnymi danymi, jest usterką.Parlament Rzeczypospolitej Polskiej:
MN - ciekawe, ale w tekście Konstytucji 1997 nie występuje słowo Parlament; zbędny dwukropek
- zważywszy, że język polski stanowi podstawowy element narodowej tożsamości i jest dobrem narodowej kultury,
- zważywszy na doświadczenie historii, kiedy walka zaborców i okupantów z językiem polskim była narzędziem wynaradawiania,
MN - obecnie to już chyba wszystko jest narzędziem (tutaj walka
z językiem polskim jest narzędziem, ale dalej to i sam nasz język jest także narzędziem, że o warsztatach językowych tylko nadmienię - cóż za fabryczna ekspresja w tekście Ustawy; skoro i w informatyce termin narzędzia jest powszechny, to może i u Ustawie uchodzi...); raczej służyła wynaradawianiu albo miała służyć wynarodowieniu (omijamy niezręczne narzędzia...)- uznając konieczność ochrony tożsamości narodowej w procesie globalizacji,
MN - trochę zakpiono z konieczności ochrony tożsamości narodowej w procesie o nazwie zupełnie nowej, której jeszcze nie zamieszczono w wielu słownikach (zdaje się, że chodzi o jedną wielką wspólną światową wiochę); raczej w procesie degradacji patriotycznych wartości...- uznając, że polska kultura stanowi wkład w budowę wspólnej, różnorodnej kulturowo Europy, a zachowanie tej kultury i jej rozwój jest możliwy tylko poprzez ochronę języka polskiego,
MN - i ta właśnie zadeklarowana ochrona wymaga, aby zastosować Sejm RP (ewentualnie także Senat RP) zamiast Parlament RP (parlamenty są w wielu państwach, sejmy bodaj jedynie w Polsce i na Litwie); ochrona naszego języka polega na dopuszczaniu na polski obszar językowy słów w rodzaju - "Teleexpress", bypass, casting, dealer, developer, design, grill, leasing... (gdzie językowi celnicy? może ustanowić cła zaporowe na bezkrytyczną cudzoziemszczyznę?)- uznając tę ochronę za obowiązek wszystkich organów i instytucji publicznych Rzeczypospolitej Polskiej i powinność jej obywateli uchwala niniejszą ustawę.
MN - co począć z obywatelami, którzy wezmą tę powinność nazbyt dosłownie i cokolwiek poważniej, niż instytucje publiczne tudzież organa wszelakie, potraktują ten apel...; raczej Jej - wszak mowa o RP.Rozdział 1
Przepisy ogólne
Art. 1. Przepisy ustawy dotyczą ochrony języka polskiego i używania go w działalności publicznej oraz w obrocie prawnym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
MN - określenie nazbyt techniczne, raczej stosowania go albo posługiwania się nim; jest obrót ciał niebieskich, obrót nieruchomościami (...), ale obrót prawny?Art. 2. Ustawa nie narusza:
MN - formuła ustawa nie narusza jest tyle powszechna, co i zabawna - gdyby nie dodano tego artykułu, to ktoś mógłby czuć się urażony, ale po zamieszczeniu tegoż wszyscy są znacznie spokojniejsi (na przykład w Ustawie o niewolnictwie napiszemy Ustawa nie narusza praw człowieka i... śpimy snem sprawiedliwego; jakaż siła drzemie w piórze...).1) przepisów ustaw o stosunku państwa do kościołów i innych związków wyznaniowych, w szczególności dotyczących uprawiania kultu i praktyk religijnych,
MN - ponieważ piszemy o RP, przeto Państwa...2) praw mniejszości narodowych i grup etnicznych.
Art. 3. 1. Ochrona języka polskiego polega w szczególności na:
1) dbaniu o poprawne używanie języka i doskonaleniu sprawności językowej jego użytkowników oraz na stwarzaniu warunków do właściwego rozwoju języka jako narzędzia międzyludzkiej komunikacji,
MN - w dalszych rozważaniach będziemy mieli próbkę owej dbałości o poprawne używanie języka tudzież efekty doskonalenia sprawności językowej; ponownie niefortunne (jeśli nie koszmarne) narzędzia (historia, religia, praca; pióro, telefon, komputer jako narzędzia); raczej jako sposobu, środka; może jednak rozwoju języka niezbędnego w utrzymaniu międzyludzkich więzi... (oj, rozwija się nam język jako narzędzie...)2) przeciwdziałaniu jego wulgaryzacji,
MN - niektóre sformułowania niniejszej Ustawy trącają wulgaryzmami...3) szerzeniu wiedzy o nim i jego roli w kulturze,
4) upowszechnianiu szacunku dla regionalizmów i gwar, a także przeciwdziałaniu ich zanikowi,
5) promocji języka polskiego w świecie,
MN - w ramach owej promocji cały świat ogląda magazyn informacyjny Teleexpress zamiast Teleekspres...; prawda, że polskie towary w obcojęzycznych opakowaniach prezentują się atrakcyjniej i lepiej się sprzedają...6) wspieraniu nauczania języka polskiego w kraju i za granicą.
Art. 3. 2. Do ochrony języka polskiego są obowiązane wszystkie organy władzy publicznej oraz instytucje i organizacje uczestniczące w życiu publicznym.
MN - dostojniej organa; a co z instytucjami, które nie garną się do życia publicznego...Art. 3. 3. Minister właściwy do spraw oświaty i wychowania określa, w drodze rozporządzenia, zasady prowadzenia egzaminów państwowych z języka polskiego dla cudzoziemców ubiegających się o urzędowe poświadczenie jego znajomości.
MN - czy minister spraw zagranicznych to minister właściwy do spraw zagranicznych?; raczej przeprowadzania - egzaminy przeprowadza się, a nie prowadzi...Art. 4.Język polski jest językiem urzędowym:
MN - brak spacji pomiędzy 4. a Język1) konstytucyjnych organów państwa,
MN - jednak Państwa...2) organów jednostek samorządu terytorialnego i podległych im instytucji w zakresie, w jakim wykonują zadania publiczne,
MN - po wyjściu poza ów zakres, język polski przestaje być językiem urzędowym...; krócej w zakresie wykonywanych zadań publicznych (podobnie w rejonie, w którym wykonują roboty drogowe = w rejonie wykonywanych robót drogowych)3) terenowych organów administracji publicznej,
4) instytucji powołanych do realizacji określonych zadań publicznych,
MN - zbędne słowo (a jeśli będą zadania bliżej nieokreślone, to możemy posługiwać się językiem obcym?); wszak nieco wcześniej pisano jedynie o zadaniach publicznych (nie o określonych zadaniach publicznych)5) organów, instytucji i urzędów podległych organom wymienionym w pkt 1 i pkt 3, powołanych w celu realizacji zadań tych organów, a także organów państwowych osób prawnych w zakresie, w jakim wykonują zadania publiczne,
MN - brak kropki po pkt, że o przejściu t w c nie wspomnę...6) organów samorządu innego niż samorząd terytorialny oraz organów organizacji społecznych, zawodowych, spółdzielczych i innych podmiotów wykonujących zadania publiczne.
MN - pominięto Rozdział 2 (art. 5-11) bez podania przyczyn... (jeśli na wstępie tytuł sugeruje, że będzie zamieszczona Ustawa, to mamy prawo spodziewać się całego tekstu, chyba że na wstępie zaznaczono fragmenty); pominięto tematy - język czynności urzędowych, język umów międzynarodowych, język polski w obrocie prawnym, język umów, język nauczania, napisy i informacje urzędowe oraz wyłączenia przedmiotowe...
Rozdział 3
Rada Języka Polskiego i jej kompetencje
rt. 12. 1.Instytucją opiniodawczo-doradczą w sprawach używania języka polskiego jest Rada Języka Polskiego, zwana dalej "Radą", działająca jako komitet problemowy w rozumieniu art. 34 ustawy z dnia 25 kwietnia 1997 r. o Polskiej Akademii Nauk (Dz.U. Nr 75, poz. 469 i Nr 141, poz. 943).
MN - powinno być Art. 12. 1.; RJP powinna być ostatnią twierdzą, nad którą załopotałyby flagowe określenia w rodzaju używanie języka polskiego, tudzież narzędzia...; zwana dalej Radą (niepotrzebny cudzysłów, wszak nie Stany Zjednoczone Ameryki Północnej zwane dalej "Stanami"; jednak w Regulaminie RJP napisano Rada Języka Polskiego, zwana w dalszej części regulaminu Radą); na wstępie napisano nr (od małej litery), zatem brak konsekwencjiArt. 12. 2. Nie rzadziej niż co dwa lata Rada przedstawia Sejmowi
i Senatowi sprawozdanie o stanie ochrony języka polskiego w rozumieniu art. 3.
MN - uprzednio określono te ciała Parlamentem RP (tutaj także należałoby dodać RP); miejmy nadzieję, że sprawozdania będą dostępne w Internecie...Art. 13. 1. Rada, na wniosek ministra właściwego do spraw kultury, ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania, Prezesa Polskiej Akademii Nauk lub z własnej inicjatywy wyraża, w drodze uchwały, opinie o używaniu języka polskiego w działalności publicznej i obrocie prawnym oraz ustala zasady ortografii i interpunkcji języka polskiego.
MN - ministra (właściwego...) od małej litery, a Prezesa od nieco większej litery?; są ułamki właściwe i niewłaściwe, to i może są tacy ministrowie...; raczej o stosowaniu; cóż to jest obrót prawny (może jest także obrót historyczny, biologiczny, lotniczy, językowy...)Art. 13. 2. Towarzystwa naukowe, stowarzyszenia twórców i szkoły wyższe mogą zwracać się do Rady w sprawach używania języka polskiego.
MN - szkoda, że jedynie ważniejsze ciała mogą dostąpić zaszczytów, a nie osoby prywatne oraz szkoły cokolwiek niższej rangi, aczkolwiek z dalszych dokumentów wynika, że RJP jednak odpowiedziała kilku prywatnym wybrańcom losu (wykroczyła poza Ustawę, może losowano?); może towarzystwa będą zwracać się w sprawach używania naszego języka, zaś szkoły podstawowe (nielegalnie, bo obecnie nie mogą...) będą zwracać się w sprawach posługiwania się tymże językiem?Art. 14. 1. Każdy organ, o którym mowa w art. 4, może zasięgnąć opinii Rady w wypadku wystąpienia w toku czynności urzędowych istotnych wątpliwości dotyczących użycia języka polskiego.
MN - słowo istotnych do pominięcia jako pojęcie subiektywne (urząd spróbuje zasięgnąć opinii, zaś Rada oceni wątpliwości jako nieistotne i nie odpowie...); raczej (za)stosowaniaArt. 14. 2. Producent, importer oraz dystrybutor towaru lub usługi, dla których w języku polskim brak jest odpowiedniej nazwy, może wystąpić z wnioskiem do Rady o udzielenie opinii co do odpowiedniej formy językowej dla oznaczenia tego towaru lub usługi.
MN - raczej Jeżeli producent ... ma trudności z ustaleniem odpowiedniej nazwy w języku polskim, to... (brak nie jest stosownym wyrazem w tekście Ustawy - infantylizm); opinię się wystawia, rady się udziela, co do - także infantylizm; raczej dla określenia; albo i... do Rady o zaproponowanie (lub zaopiniowanie) odpowiedniej nazwy dla tego towaru lub usługi.MN - nie opublikowano Rozdziału 4 (art.15 - używanie nazewnictwa obcojęzycznego) i Rozdziału 5 (art. 16 - język prasowy oraz art. 17 - język programów radiowych i telewizyjnych) bez podania przyczyn, zaś poniższe artykuły (18 i 19) należą do Rozdziału 5 (a nie trzeciego, jak pokazano na witrynie); dlaczego na stronie najważniejszej instytucji językowej w Polsce nie przytoczono tekstu całej Ustawy?...
Art. 18. Traci moc dekret z dnia 30 listopada 1945 r. o języku państwowym i języku urzędowania rządowych i samorządowych władz administracyjnych (Dz.U. Nr 57, poz. 324).
MN - tutaj numer (Nr) potraktowano poważniej...Art. 19. Ustawa wchodzi w życie po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia.
MN - raczej jej ogłoszenia...Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej: A. Kwaśniewski
MN - dość powszechny dwukropkowy dziwoląg - wszak nie piszemy poeta: Adam Mickiewicz, król: Władysław Jagiełło, a i oni (w podpisie) także nie powinni sobie na to pozwalać (spacja lub myślnik w miejsce dwukropka jest właściwszym rozwiązaniem); w dokumencie tej rangi powinno być podane pełne imię (podobnie w dowodzie osobistym, paszporcie i innych ważnych dokumentach)...
Ustawa z dnia 31 marca 2000 r. o zmianie ustawy
o radiofonii i telewizji i ustawy o języku polskim
MN - wystarczyłoby bez r., wszak na witrynie RJP w dziale Dokumenty napisano Ustawa z dn 31.03.2000 (bez r.; natomiast zamiast dn powinno być dnia albo bez tego słowa; jeśli jednak dn, to z kropką), a także Sprawozdanie 1996-1999 (bez zastosowania słów roku lub lat)Fragmenty
MN - tutaj przynajmniej nadmieniono, że są to jedynie fragmenty Ustawy...Art. 1.
W ustawie z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (Dz. U. z 1993 r. nr 7, poz.34, z 1995 r. nr 66, poz. 335 i nr 142, poz.701, z 1996 r, nr 106, poz. 496, z 1997 r. nr 88, poz.554 i nr 121, poz. 770, z 1999 r. nr 90, poz. 999 oraz z 2000 r. nr 29, poz.356) wprowadza się następujące zmiany:
MN - brak konsekwencji: Dz. U. (ze spacją, poprzednio bez spacji), poz. X, poz.Y (ze spacją i bez niej), nr (od małej litery, w art. 12. 1 i art. 18 napisano ten skrót od wielkiej litery)8) art. 18 otrzymuje brzmienie:
"Art. 18.1. Audycje lub inne przekazy nie mogą propagować działań sprzecznych z prawem, z polską racją stanu oraz postaw i poglądów sprzecznych z moralnością i dobrem społecznym, w szczególności nie mogą zawierać treści dyskryminujących ze względu na rasę, płeć lub narodowość.
MN - według poprzedniego rozdziału (Ustawa o języku polskim) powinno być Art. 18. 1 (ze spacją pomiędzy dwoma ostatnimi znakami);
MN - dyskryminacja z powodu odmiennych preferencji seksualnych jest do przyjęcia, jako że wcześniej wspomniano o moralności (?) i o dobru społecznym (?), ale dlaczego (w szczególności...) można dyskryminować w sferze religijnej?
...7.Nadawcy dbają o poprawność języka swoich programów i przeciwdziałają jego wulgaryzacji."
MN - nie wiadomo, co oznacza liczba 7 (zapewne Art. 18.7); niezbyt prawny styl (powinno być zalecenie, a jest stwierdzenie), zatem Nadawcy powinni dbać o językową poprawność swoich programów oraz przeciwdziałać ich wulgaryzacji (i języka i programów)
...Art. 2. W ustawie z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (Dz. U. nr 90, poz. 999) w art. 17 skreśla się punkt 1.
...Art. 4. Ustawa wchodzi w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia.
MN - raczej jej ogłoszenia...
Wysłano 29 lipca 2001 do Rady Języka Polskiego.
Strona główna